Kamikaze Yaparken Ne Denir? — Sorunun Kendisiyle Yüzleşmek

İçimden geçen şu: “Kamikaze yaparken ne denir?” sorusu, masum bir merak değil; romantize edilmiş bir şiddet anlatısının kapısını aralayan, dilin gücüyle tarihi estetize eden bir sorudur. Bu yazıyı, tartışma yaratmak için değil, tartışmayı daha dürüst kılmak için yazıyorum. Çünkü bazen sorunun kendisi, cevabından daha problematiktir.

Başlamadan: Bu Sorunun Neyi Yanlış?

Bir eylemin en uç, en geri dönülmez anına “ne denir?” diye odaklanmak; sürecin karmaşık etik, politik ve insani boyutlarını tali kılar. “Kahramanlık”, “fedakârlık”, “kader” gibi kelimeler bu boşluğa kolayca sızar ve şiddeti yüceltmenin edebi parfümü olur. Oysa kamikaze, bir strateji değil, insan hayatını araçsallaştıran bir ideoloji ürünüdür. Cümle arıyoruz, ama aslında yüz çevirdiğimiz şey, insan onurunun pazarlık konusu yapılması.

Dilin Maskesi: “Son Söz” Fetişizmi

Popüler kültür “son söz”e tapar. Filmler, diziler, romanlar… Kapanış repliği kutsanır; gerçeğin yerini alır. Böylece karmaşık tarihsel bağlam, tek bir aforizmaya indirgenir. “Ne denir?” sorusu, bir tür ahlaki kısayoldur: eylemi yargılamadan, sözün estetiğiyle avunma. Bu, şiddete maruz kalanların sesini de gölgeler; kurbanlar yoktur, sadece hatırlanmaya değer “sözler” vardır.

Tarihsel Arka Planın Üstünü Örtmek

Kamikaze anlatısı, çoğu zaman disiplin, sadakat ve ulvi amaçlarla paketlenir. Ama bu paket, otoriter propaganda, zorunlu itaat kültürü, gençlik üzerindeki ideolojik baskı ve savaş makinesinin insanı kıymetsizleştiren mantığını görünmez kılar. “Ne denir?” diye sorarken, “Bu insanlar neden böyle bir pozisyona itildi?” diye sormaktan vazgeçiyoruz. Tarihi, sloganlarla değil; zorla, korkuyla, manipülasyonla yüzleşerek okumak gerekir.

Küresel ve Yerel Perspektif: Algının Siyaseti

Küresel Kuzey’de, kamikaze çoğu anlatıda egzotik, dramatik ve sinematografik bir motif olarak yeniden üretiliyor. Bu bakış, “öteki”nin ölümünü estetik bir deneyime çevirme eğilimini güçlendiriyor. Küresel Güney’de, sömürgecilik karşıtı hafıza ve militarist mitler iç içe geçebiliyor; böylece “kendini feda etme” retoriği, direniş ile şiddetin sınırlarını bulanıklaştırıyor.

Yerel bağlamlarda ise, özellikle savaş hafızası güçlü toplumlarda, kamikaze retoriği; milliyetçi duyguları canlandıran, “onur”a atıf yapan bir dille dolaşıma giriyor. Bu dil, acıyı ve kaybı anmak yerine, “övgü rejimi”ne hizmet ediyor. Oysa yas tutmak, ahlaki bir eylemdir; şiirle parlatılmış bir slogan değil.

Medya ve Pop Kültür: Estetikleştirilmiş Şiddet

Medya, dramatik anı sever. Başlıklar kısa, çarpıcı ve paylaşılabilir olmalıdır. “Kamikaze yaparken ne denir?” gibi bir arama, algoritmalar için altın madeni: tıklanır, paylaşılır, tartışılır. Böylece retorik, etik sorgulamanın önüne geçer. Pop kültür ise bu başlığı öykülerle besler: oyunlar, çizgi romanlar, sahneler. Sonuçta, karmaşık bir tarihsel travma, “cool” bir kadraja sığar.

Eğitim Boyutu: Sözden Çok Bağlam

Konu sınıfa taşındığında atılması gereken ilk adım, “ne dendi?” sorusunu “Neden böyle oldu?” sorusuna çevirmektir. Karar alma süreçleri, itaatin psikolojisi, propaganda mekanizmaları, militarizmin gençlik üzerindeki etkisi… Bu çerçeve olmadan, öğrencilerin aklında kalacak şey yine bir “son söz listesi” olur. Oysa amaç, sözü değil, sistemi çözümlemek.

Etik Pusula: İnsanı Merkeze Almak

Her tartışmanın sonunda dönüp bakacağımız tek nokta insandır. İdeolojiler, bayraklar, marşlar gelip geçer; insanın yaşam hakkı ve onuru ise müzakere edilemez. “Ne denir?”i değil, “İnsana ne yapılır?”ı sormak zorundayız.

Provokatif Sorular: Tartışmayı Derinleştirelim

• “Son söz”ü bilmek, şiddetin ahlaki yükünü hafifletir mi; yoksa sadece bizi rahatlatır mı?
• Romantize edilmiş fedakârlık anlatıları, gençleri tehlikeli ideolojilere daha açık hâle getirir mi?
• Medya, “ne denir?” gibi başlıklarla tıklama peşinde koşarken, gerçek mağdurların hikâyelerini nasıl silikleştiriyor?
• Bir eylemi yücelten dil ile onu anlamaya çalışan dil arasındaki sınırı nerede çekmeliyiz?
• Kültürel hafızada “kahraman” ve “kurban” rolleri nasıl yeniden yazılıyor?

Sloganın Ötesi: Bir Karşı-Öneri

Eğer illa bir söz aranacaksa, bu söz hakikat olsun: “İnsan hayatı, ideolojilerin süsü değildir.” Tarihin cazibeli cümlelerinden, parıltılı son sözlerinden yorulduysak, yerini alan cümle şu olmalı: “Şiddeti estetize etmeyi reddediyorum.” Bu söz, taraf seçmek değil; insandan yana, yaşamdan yana bir çerçeve seçmektir.

Yerelden Evrensele: Dilin Temizliği

Gündelik konuşmada “kamikaze” kelimesini mecaz olarak kullanmak (örneğin sporda, trafikte, iş hayatında) şiddeti hafife alan bir normalleşmeye kapı aralar. Kelimeleri temizlemek, düşünceyi de temizler. Dilimizi arındırmadan, hafızamızı onaramayız.

Sonuç: “Ne Denir?” Değil, “Ne Yapmayız?”

“Kamikaze yaparken ne denir?” sorusu bizi yanlış yola sokuyor. Doğru soru, şu: İnsan hayatını yüceltilmiş slogana indirgemeyi reddeder miyiz? Tarihi, edebi bir kapanış cümlesiyle değil; kurbanların sesiyle, bağlamın ağırlığıyla ve etik kararlılıkla anmak zorundayız.

Bu yazıyı okuyan sana soruyorum: Sence dilimizdeki romantize edici ifadeler, şiddeti görünmez mi kılıyor? “Son söz” peşinde koşmak yerine, “sonuçlar”ı tartışmaya var mısın? Yorumlarda buluşalım; sloganların değil, insanın yanında yer alan bir sözlük yazalım.